Software

Namjena

PED klasifikator je desktop aplikacija koja opremu pod pritiskom razvrstava u kategorije SEP, I, II, III i IV prema Prilogu II Direktive 2014/68/EU, i za dobijenu kategoriju navodi primjenjive module ocjenjivanja usklađenosti iz Priloga III.

Razvrstavanje je prvi korak u postupku ocjenjivanja usklađenosti i od njega zavisi sve što slijedi — da li se uopšte uključuje prijavljeno tijelo, koje module proizvođač smije da bira, koja dokumentacija se izrađuje i koliki je obim ispitivanja. Greška u ovom koraku ne primjećuje se odmah, nego tek kada dokumentacija dođe na provjeru.

Sam postupak nije komplikovan, ali jeste podložan omaškama. Devet tabela Priloga II čita se u log-log razmjeri, granice su djelimično dijagonale PS · V odnosno PS · DN, a djelimično vertikale i horizontale, i mijenjaju se od tabele do tabele. Uz to postoji nekoliko izuzetaka koji rezultat mijenjaju naknadno. Očitavanje iz skenirane tabele blizu granice zone je posao u kojem se griješi — program tu granicu računa umjesto da je oko procjenjuje.

Namijenjen je projektantima, proizvođačima opreme pod pritiskom, inženjerima kontrole kvaliteta, tehničkoj kontroli i studentima.

Područje primjene

Program prati logiku člana 4 Direktive. Prije razvrstavanja provjeravaju se dva praga:

• Član 1(2)(a) — oprema sa najvećim dozvoljenim pritiskom PS ≤ 0,5 bar ne spada u područje primjene Direktive. Program to prepoznaje i jasno navodi, umjesto da vrati kategoriju koja ne postoji.
• Član 4(3) — oprema ispod granica iz člana 4(1) projektuje se i izrađuje prema dobroj inženjerskoj praksi države članice. Ne nosi CE oznaku po PED-u i ne uključuje prijavljeno tijelo. U programu je ta zona označena kao DIP (u engleskoj literaturi SEP — Sound Engineering Practice).

Sve iznad tih pragova razvrstava se po odgovarajućoj tabeli Priloga II.

Vrste opreme

Izbor vrste opreme, stanja fluida i grupe opasnosti određuje koja se od devet tabela primjenjuje:

Pored toga obuhvaćene su dvije vrste opreme koje se ne razvrstavaju po dijagramu:

• Sigurnosni pribor — prema članu 4(1)(d) razvrstava se u kategoriju IV. Program podržava i izuzetak po kojem se pribor izrađen za posebnu opremu može razvrstati u kategoriju opreme koju štiti, pa se u tom slučaju bira ta kategorija.
• Pribor pod pritiskom — prema članu 2(5) razvrstava se po zapremini V ili po nazivnoj veličini DN. Kada su oba mjerila relevantna, program računa obje kategorije i uzima višu, uz prikaz obje vrijednosti radi provjere.

Ulazni podaci

Unosi se najveći dozvoljeni pritisak PS u barima, i zavisno od vrste opreme zapremina V u litrima ili nazivni prečnik DN. Najveća dozvoljena temperatura TS koristi se za izuzetak kod cjevovoda Grupe 2.

Aktivna su samo polja koja su za dati izbor relevantna — kod cjevovoda je zapremina zaključana, kod posude nazivni prečnik. Proizvod PS × V odnosno PS × DN ispisuje se uživo, dok se kuca, jer je to veličina koja u većini tabela određuje granicu zone.

Polja prihvataju decimalu i sa tačkom i sa zarezom, a validator tokom kucanja propušta samo brojeve. Pri pokretanju proračuna provjerava se samo ono što je za dati izbor potrebno; polje sa greškom dobija crveni okvir, a poruka navodi šta konkretno nedostaje — nije uneseno, nije broj, mora biti veće od nule ili je izvan realnog opsega.

Grupa opasnosti fluida se zadaje, ne izvodi. Program u interfejsu navodi kriterijume iz člana 13 (eksplozivni, zapaljivi, akutno toksični kat. 1–3, oksidujući, samoreagujući, piroforni i drugi), ali samo razvrstavanje fluida prema Uredbi (EZ) br. 1272/2008 ostaje na korisniku — to je odluka koja se donosi na osnovu bezbjednosnog lista, a ne iz geometrije opreme.

Dijagrami Priloga II

Dijagrami se ne učitavaju kao slike. Crtaju se programski, u log-log razmjeri, tako što se funkcija koja računa kategoriju uzorkuje na gustoj mreži od 700 × 700 tačaka, a dobijene zone se popunjavaju bojom.

Posljedica te odluke je da su nacrtane oblasti uvijek identične izračunatom rezultatu. Nema mogućnosti da se dijagram i broj raziđu, jer oboje potiču iz iste funkcije — što je kod skeniranih tabela stalna opasnost, naročito poslije izmjene u logici koja se ne prenese na sliku.

Radna tačka se ucrtava sa pomoćnim linijama do obje ose i oznakom koja sadrži PS, V odnosno DN i dobijenu kategoriju. Oznaka sama bira stranu na kojoj će stajati, tako da je ivica dijagrama ne odsijeca kada je tačka blizu ruba. Ucrtane su i karakteristične granice svake tabele — dijagonale PS · V, vertikale po zapremini odnosno prečniku i horizontale po pritisku — kao i linija PS = 0,5 bar ispod koje Direktiva ne važi.

Svih devet dijagrama može se pregledati nezavisno od proračuna, biranjem tabele iz padajuće liste, pa program služi i kao referenca. Dugme Prikaži izračunatu vraća na tabelu iz posljednjeg proračuna. Dijagram se izvozi u PNG formatu.

Granični slučajevi

Prilog II, tačka 4 propisuje da demarkacione linije označavaju gornju granicu svake kategorije. Tačka koja leži tačno na liniji pripada nižoj kategoriji — da bi se prešlo u višu, vrijednost mora biti strogo veća.

To je pravilo koje se pri ručnom očitavanju najlakše previdi, a upravo se na tipskim veličinama i događa: DN 100, DN 250, DN 350, V = 1 l, PS · V = 1000 nisu proizvoljni brojevi nego stvarne veličine iz projekata. Program sve granice tretira dosljedno strogom nejednakošću, pa cjevovod Grupe 2 sa DN 100 ostaje u kategoriji I, a tek DN veći od 100 uz PS · DN > 3500 prelazi u kategoriju II.

Izuzeci iz Priloga II

Napomene uz tabele Priloga II nisu opcione — sastavni su dio tabele i mijenjaju rezultat. Program ih nudi kao potvrdna polja, a prikazuje samo ona koja se odnose na tabelu koja je za dati izbor mjerodavna; ostala su zaključana, pa se izuzetak ne može primijeniti tamo gdje ne važi:

Izuzetak kod ekspres lonaca namjerno je izdvojen jer ne radi isto što i ostali: on mijenja modul, a ne kategoriju. Program u tom slučaju zadržava izračunatu kategoriju i uz nju prikazuje module kategorije III, sa objašnjenjem zašto — jer bi podizanje same kategorije bilo netačno tumačenje napomene.

Kada izuzetak proradi, ispisuje se i kategorija prije izuzetka. Podatak je bitan pri provjeri dokumentacije: pokazuje da rezultat nije došao iz dijagrama nego iz napomene, i koje su ulazne veličine do njega dovele.

Moduli ocjenjivanja usklađenosti

Za dobijenu kategoriju program navodi module prema članu 14(2) i Prilogu III:

Razlika između B (projektni tip) i B (proizvodni tip) u praksi znači da li se prijavljenom tijelu podnosi samo dokumentacija ili i fizički uzorak, pa je u programu ispisana uz svaki modul, a ne skraćena na „Modul B“. Za kategoriju III se kod kombinacija B+D i B+F koristi projektni tip, dok se za kategoriju IV kod svih kombinacija sa B traži proizvodni tip — razlika koja se pri letimičnom čitanju Priloga III lako izgubi.

Uz svaki modul navedeno je šta radi proizvođač, a šta prijavljeno tijelo, u obliku spiska obaveza. Za kategoriju I posebno je naglašeno da se prijavljeno tijelo ne uključuje, jer je to najčešće pitanje na koje razvrstavanje treba da odgovori.

Obrazloženje rezultata

Rezultat nije samo kategorija. Uz nju se prikazuje i put kojim se do nje došlo: primijenjena tabela sa članom Direktive na koji se poziva, ulazne veličine, proizvod PS · V odnosno PS · DN, izuzeci koji su proradili i kategorija prije njih.

U zasebnoj kartici ispisane su napomene Priloga II u doslovnom tekstu Direktive, sa označenim onima koje su na dati rezultat stvarno primijenjene. Razlog je praktičan: kada se razvrstavanje brani pred tehničkom kontrolom ili prijavljenim tijelom, korisno je da izvorna odredba stoji uz rezultat, a ne da se traži u zasebnom dokumentu. Uz program ide i pun tekst Direktive, dostupan iz samog interfejsa.

PDF izvještaj

Izvještaj se izrađuje u PDF formatu i sadrži identifikaciju opreme i oznaku projekta, dobijenu kategoriju, dijagram sa ucrtanom radnom tačkom u svijetloj varijanti prilagođenoj štampi, tabelu ulaznih podataka, obrazloženje, pun opis svih primjenjivih modula sa obavezama proizvođača i prijavljenog tijela, te doslovan tekst napomena Priloga II.

Dokument je zamišljen kao prilog tehničkoj dokumentaciji — sa svim podacima potrebnim da se razvrstavanje kasnije provjeri bez ponovnog pokretanja programa. Uz svaki modul stoji šta radi proizvođač, a šta prijavljeno tijelo, a napomene Priloga II prenesene su doslovno, sa označenim onima koje su na dati rezultat stvarno primijenjene.

Tehnologije

Program je pisan u Pythonu, na otvorenim bibliotekama:

Python 3.11 · PySide6 (Qt, LGPL v3) · Matplotlib · ReportLab · NumPy · Pillow

Korisnički interfejs izdvojen je u .ui datoteke koje se uređuju u Qt Designeru, a izgled u zasebnu .qss datoteku, pa se raspored i tema mijenjaju bez diranja koda. Datoteke se učitavaju u toku rada programa, ne prevode se u kod.

Logika razvrstavanja, crtanje dijagrama i izrada izvještaja su tri odvojena modula — jezgro sa tabelama Priloga II nema nijedan poziv prema Qt-u i može se koristiti i zasebno, kao obična funkcija koja prima parametre i vraća kategoriju. Isporučuje se kao samostalni .exe za Windows, bez potrebe za instalacijom Pythona.

Provjera tačnosti

Granice svih devet tabela provjerene su na skupu od 24 kontrolne tačke naspram dijagrama iz same Direktive (Službeni list EU L 189, str. 215–219).

Dio tih tačaka su presjeci ispisani na osama zvaničnih dijagrama — na primjer PS = 31,25 pri DN = 32 je presjek prave PS · DN = 1000 sa vertikalom DN = 32 u Dijagramu 7, a PS = 80 pri DN = 25 presjek prave PS · DN = 2000 sa vertikalom DN = 25 u Dijagramu 8. Ti brojevi su odštampani u Direktivi, pa se svaki rezultat može provjeriti bez posrednika.

Ostatak kontrolnih tačaka provjerava pravilo iz Priloga II, tačka 4 — parovi vrijednosti neposredno ispod i iznad demarkacione linije, kojima se potvrđuje da tačka na samoj liniji pripada nižoj kategoriji.

Ograničenja

Radi ispravnog tumačenja rezultata, korisno je znati i šta program ne radi:

• Program razvrstava opremu. Ne sprovodi ocjenjivanje usklađenosti, ne izrađuje tehničku dokumentaciju, ne sačinjava EU izjavu o usklađenosti i ne zamjenjuje prijavljeno tijelo.
• Ne radi proračun čvrstoće ni provjeru bitnih zahtjeva bezbjednosti iz Priloga I. Debljina zida, izbor materijala, zavareni spojevi i ispitivanja nisu obuhvaćeni — za to se koriste EN 13445, EN 13480 ili odgovarajući kodeks.
• Grupu opasnosti fluida zadaje korisnik. Program ne razvrstava fluide prema Uredbi (EZ) br. 1272/2008 i ne sadrži bazu fluida.
• Razvrstavaju se pojedinačni elementi opreme. Sklopovi iz člana 4(2) — koji se razvrstavaju u najvišu kategoriju svojih sastavnih dijelova i podliježu dodatnom ocjenjivanju sklopa kao cjeline — nisu obuhvaćeni, osim izuzetka za sklopove tople vode.
• Ne provjerava izuzeća iz područja primjene po članu 1(2), osim praga PS ≤ 0,5 bar. Cjevovodi u smislu tačke 1(2)(e), oprema pokrivena drugim direktivama, nuklearna oprema i slično moraju se prepoznati prije upotrebe programa.
• Ne pokriva srodne direktive — 2014/29/EU za jednostavne posude pod pritiskom i 2010/35/EU za pokretnu opremu pod pritiskom imaju sopstvena pravila razvrstavanja.
• Ne uzima u obzir nacionalna odstupanja ni prelazne odredbe pri prenošenju Direktive u zakonodavstvo pojedine države.
• Rezultat je pomoćni podatak. Konačnu odgovornost za razvrstavanje snosi proizvođač, a u slučaju nedoumice mjerodavan je izvorni tekst Direktive 2014/68/EU.

Cijena i licenca

PED klasifikator je potpuno besplatan — bez ograničenja u funkcionalnosti, bez vremenskog ograničenja i bez naknadnih verzija koje se plaćaju, kako za ličnu tako i za poslovnu upotrebu.

Program koristi Qt biblioteku preko PySide6, licenciranu pod GNU LGPL v3 (tekst licence). Qt biblioteka nije mijenjana i povezuje se dinamički. Ostale korišćene biblioteke — Matplotlib, ReportLab, NumPy i Pillow — takođe su pod otvorenim licencama. Napomena o licenci nalazi se i u prozoru O programu.

Sugestije

Sve sugestije su dobrodošle — primjedbe na tumačenje pojedinih odredbi, prijedlozi za proširenje na sklopove iz člana 4(2), prijave neslaganja sa razvrstavanjem koje je potvrdilo prijavljeno tijelo, kao i rezultati poređenja sa drugim alatima za istu namjenu. Neslaganje na graničnim tačkama je posebno korisno, jer se upravo tu razlike u tumačenju i vide.

Kontakt

Za pitanja, prijedloge ili prijave grešaka — direktno na mkozica@outlook.com.

Preuzimanje

Instalacioni program za Windows (64-bitni), veličine 55 MB. Sve potrebne biblioteke su uključene — Python se ne mora posebno instalirati. Program se može instalirati i bez administratorskih prava, samo za tekućeg korisnika.

Uz program se instalira i pun tekst Direktive 2014/68/EU — zvanična hrvatska jezička verzija iz Službenog lista EU, kao najbliža službena verzija na jeziku regiona. Otvara se dugmetom u samom programu, a prečica stoji i u Start meniju.

Preuzmi PED klasifikator v.1.0.0  ↓

← Nazad na Software